E rere ana ngā tao kupu i Te Kahui Rangatira a Iwi ki a FOMA

E rere ana ngā tao kupu i Te Kahui Rangatira a Iwi ki a FOMA, ara, te māngai matua mō ngā Uepu Māori. Ko te kōmiti whaiti a te kāwanatanga mō te arotakenga o te ture whenua Māori te take, otirā, te tokomaha o ngā mema no FOMA kua whai turu atu.

I whakapuakitia ngā mema tokowhitu mō tēnei kōmiti whaiti e te Minita Whakawhanake Māori, e Te Ururoa Flavell, inanahi.

E ai ki Te Kahui Rangatira a Iwi kua whai wāhi nui rātou ki ngā hui a motu mō te arotakenga o tēnei ture, ā, ko rātou ngā māngai tika mō ngā iwi me ngā hapū nō rātou ēnei whenua.

Heoi, e mōhiotia ana hoki na FOMA tonu tētahi arotakenga i kawe ake i waenga i ana mema uepu neke atu i te kotahi rau rima tekau mō te ture whenua Māori, ka mutu, e ai ki te Minita kua whai wāhi hoki rātou ki ngā hui mō tēnei arotakenga.

I te kōmiti whaiti e hui ana mō te wā tuatahi ki te tari o Te Puni Kokiri, rere kaha ana ngā whakahē a Te Kahui Rangatira a Iwi ki ana mema o FOMA.

Hei tā Willie Te Aho, “Me noho a FOMA ki te taha o te poari, ki waho atu o tēnei poari. Kaua rātou e noho ki runga i tēnei poari i te mea kaore ratou i te ngākaunui ki o tātou whenua me ngā ropu kei runga i ngā whenua.”

Ko te tokomaha o ngā mema whai pānga ki a FOMA kua tohua ki te kōmiti whāiti mō te ture whenua Māori te take.

O ngā mema tokowhitu, tokotoru rātou e ai ki a Te Aho nō FOMA. Hei tāna ko te mate karekau a FOMA e aro nui ana ki ngā kaipupuri whenua pakupaku, engari noa ki ngā kamupene nunui.

Ki tā Te Aho, “He pai a rātou mahi te tiaki i ngā kamupene rahi me ngā uepu rahi kei runga i o tātou whenua Māori, engari ko te whainga matua o tēnei ture hou he whakakaha i ngā tāngata me kī pakupaku kei runga i ngā poraka whenua puta noa i a Aotearoa.”

Hei tē Te Ururoa Flavell, “He poraka whenua anō rā tō rātou, tō tēnā, tō tēnā, ā, pai mai kino mai kua oti ke i au te whakatau i tēnei rōpu me o rātou pukenga.”

Ae e tū māro ana te Minita, engari, e rongo ana ia i te taumaha. E ai ki a Sonny Tau, heamana o te rōpu ture whenua Māori a Te Kāhui Rangatira a Iwi, i kōrero ia ki a Te Ururoa Flavell i te ata nei.   

E ai ki a Sonny Tau, “Heoi anō e mea ana mātou ki te minita kia tirotiro i wana hoa kōrero ki a ia ko te huarahi tika. Horekau kē mātou e ware ana ko wai kē ngā tāngata engari te hiahia lkia tīmata ki roto i ngā iwi Māori ngā hapū Māori me oti atu i reira.”

Ki tā Flavell, “Ā, kō ake nei ka tae atu tētahi reta ki a ia ki te whakamārama ki te whaiwhai haere ngā kōrero i kōrerohia i Kerikeri. Kare aku āwangawanga ki tērā i tona mutunga kua māro te titiro.”

Kāti, ahakoa a mātou tono, kaore a Traci Houpapa, toihau o FOMA, i wātea ki te puta mai i te hui ki te kōrero ki Te Kāea. Heoi, e mōhiotia ana he mātanga ahuwhenua a Kingi Smiler raua ko Takuta Tanira Kingi. Nōreira te pātai, pēnā he kōrero puhaehae noa ēnei a Te Kahui Rangatira a Iwi?

Hei tā Flavell, “Aua hoki mana tērā e kōrero, i tōna mutunga kei au te mahi nui, na kua oti i au te huarahi hei whainga, na ka kōkirihia atu ki tōna mutunga.”

Ki tā Tau, “Pohauhau wēnā kōrero, nō hea raini, nō te taha o te rori e kōrero āna ki ngā kau. Me tae ki te māngai o te hoiho ka tika ai ngā kōrero katoa.”

Kāti, ahakoa pēhea, kei te Minita te kupu whakamutunga, ā, kaore ia mō te tūohu. Ko te utu o tēnā, mā te wā ka kite.