Kaupapa: Tūhoe

Te hononga o Ngāi Tūhoe ki te Urewera

  • Waikato/Te Waiariki

I te tau tahi mano, waru rau iwa tekau mā ono ka ara ake te ture Urewera Native District Reserve, he ture motuhake hei whakaū i te mana motuhake o Tūhoe ki te Urewera. Engari, kare te Karauna i whakatutuki i āna oati ki te tuku awhina ki ngā hapori hei whakahaere i nga take a ngā iwi. Ā kare te karauna i hoko whenua mai i te rangatōpu o te iwi i toro konihi kē atu ki te hunga pōhara o te iwi.

Ko tā te Taraipiunara i kite, ko te hokotanga atu o te whitu tekau mā rima ō rau o ngā whenua o Te Urewera i raro i ngā hokotanga taikaha ā te karauna, hei whatinga tiriti. I pēnei te memeha o ngā whenua ā Tuhoe i roto i ngā tau kotahi rau.

Ki ngā iwi o Te Urewera, matua ra a Tūhoe ko Te Urewera e tohu ana i te murunga o ō ratou oranga. Ko tā te Taraipiunara me whakamā te motu ki enei mahi.

I enei korero e haerērē ana ki wāenganui i te marea, e hāere tonu ana nga mahi akoranga ki te Kohanga o Tūhoe ki Ruatāhuna, i roto hoki i te whare akoranga tika mo nga uri o te kohu ara, ko te ngahere.

Ko tā tetahi o nga kaiako o te kura o Huiarau ko Pā Teka “kua heri mātou i wā mātou tamariki ki roto i te ngahere mai ano, ana kia mohio ki ngā kōrero mō ngā rākau, ā, mo te ahua o te wāo nui a tane”. He korero, he matauranga i whāngāia e o rātou tūpuna ki nga whakahekenga. He pātaka rongoa, he pātaka kai, Otira ko te oranga o te iwi.

Inā he nui te tautoko ki waenganui i te iwi mo te pūrongo a te Taraipiuna me te whakatau ō roto e kiia ana i tukinohia a Tūhoe, nā te raupatu a te Karauna i Te Urewera.

Heoi ka haere ngā tau, ka riro te whenua i ngā punaha hokohoko ā te karauna i aro ki te hoko i ngā whenua o te hunga rawa kore. Mohoa nei, rua tekau ōrau anake, he whenua Māori. Ko tā Pā Teka “ Pouri rā hoki, e, ka nui te pouri, engari rongo tonu ai i ō mātou pakeke, i wa rātou korero e kii ana he mea tāhae a Te Urewera.

E ai ki tā te purongo. Ki nga uri o Tūhoe ake nei, kua huri haere Te Urewera hei tohu i te raupatu. Me te aha e whakarāngai ake ana i ngā tini tangi ki te whānakotanga o ō ratou me tō ratou mana motuhake.