Me nui rawa ngā whiringa kōrero mate whakamomori

Heeni Brown
  • Tāmaki Makaurau

Ko Ngāi Māori tonu kei runga, e ai ki ngā tatauranga takitaro ā-tau a Te Kai-whakawā Take Tūpāpākū mō te mate whakamomori i puta i te rā nei. 

E ai ki tētahi rata hinengaro, ki a Tākuta Pikihuia Pomare, me kaha ake ngā hapori ki te whakawhiti whakaaro mō ētahi tikanga ārai i te mate nei. 

"Tokomaha ngā tangata e kī ana me tīmata i te tāpuitanga, i te wā e hapū ana te māma. Koira te wā me tīmata ēnei āhuatanga o te whānau ora kaua e waiho kia rangatahi rā anō te tamaiti kātahi ka tīmata ki te whakapakari. Me tīmata mai te kōhungahungatanga, te kōhanga reo, kura. Ki te tika ērā āhuatanga, ko te tūmanako kāhore e tino uaua ki te whakapā atu ki ētahi āhuatanga āwhina pea." 

I roto i ngā tatau, i piki te nama o ngā matenga whakamomori Māori mai i te kotahi rau rua tekau mā iwa ki te kotahi rau toru tekau. Tā Tākuta Pomare kōrero me nui ake ngā whiriwhiringa kōrero ki te take.

"He pou kei roto o ia whānau. Ko te mea nui me whakakaha tātou i ērā pou kei roto i ō tātou kura kei roto i ō tātou hapori Māori, ō tātou rangatira i te tuatahi kia kite ai rātou ehara tēnei i te āhuatanga me noho i raro i te kapua pouri, i roto i te pouritanga ēngari me whakaatu atu pea ānei ētahi rauemi, ānei ētahi kōrero, ānei ētahi tāngata hei hāpai, hei tautoko hoki i a rātou e taumaha ana."

E ai ki ngā tatauranga, he ono rau mā ono tāngata i mate whakamomori, he pikinga tērā mā te rua tekau mā whitu. Ko te nama nunui rawa tēnei kua rēkoata mō te tau kotahi.

"Me āta titiro tātou he aha ngā take e tino pēhi ana i ēnei hunga e huri ana ki te mahi pērā ana ki te whakamate ake. I te nuinga o te wā, ko te tarutaru, ko te waipiro, ko te ngākau mamae mai i te tipuranga pea," e mea ana a Tākuta Pomare.

E ai ki tā te kaitirotiro tūpāpaku tā Kaiwhakawā Deborah Marshall me kōrero hoki ngā whānau mō ngā tohu o te tangata momori e āhei ai te whai āwhina mō rātou.