The legacy of Sir Graham Latimer

Dean Nathan
  • Te Tai Tokerau

He tiu, he raki e wawara mai nei i te matenga o Tā Kereama Stanley Rātima KBE, e iwa tekau ōna tau ka ngaro nei. He kai para i te huarahi kia whai mana ai ngā tohe mō ngā mana Māori. He kauri nō Kotipū, nō Pukehāpai, nō Te Paatu, ko tōna hinganga e rangona whānuitia ana i te iwi Māori, tae atu ki te Pirimia.

Ko Shane Jones tetahi o nga tāngata I whai hua i nga mahi rangatira a Tā Graham Latimer.

“E aroha atu ki tana whanau otira no tatou o Te Taitokerau te iwi Māori whanui kua hinga te kauri tupatapata o Te Taitokerau.  E haruru ana tana rongo ki nga rohe katoa o te ao Māori,” hei tā Jones.

Ko Tā Kereama i tohua hei ihorei Māori hōu i ngā tau ono tekau ki te whakatau i ngā tono raupatu Māori.

“I te wa o toku karani papa ko Tā me te Kahurangi a Whina Cooper, ko ratou tena nga kaiarahi o nga mahi o te TeTaitokerau otira te motu whanui, na reira he hinanga nui, he kaumatua humarie, he kaumatua pukumahi,” ,” hei tā Peeni Henare, he mema paremata.

“Maku kia tatou mei kore a Ta i roto I nga tau whitu tekau iwa tekau kua kore tatou e whiwhi I nga hua o Te Tiriti o Waitangi penei ia tatou e kite nei i roto i o tatou iwi i tenei wa,” hei tā Jones.

Nō te tau ono tekau mā whā, ka hono atu ia ki Te Kaunihera Māori o Aotearoa, e iwa nga tau katahi ia ka tohu hei perehetini.

“Koia tetahi o aku kaiako I te timatanga o te Kaunihera Māori, ka mutu I nga tau ki mua koi a tera e kokiri I nga kaupapa nui whakaharahara ki mua I te aroaro o te kawanatanga. I raro I te parirau o te kaunihera Māori,” hei tā Te Ururoa Flavell te Minita Whakawhanake Māori.

I te tau waru tekau mā whitu, i angitū te tono pīra nāna i arataki mō te Ture Hinonga Kāwanatanga, ā koia te ōrokohanga mai o ngā tohe ki te karauna mō ngā mana whenua, ngahere, hao ika me te reo Māori.

“Te ao papaho nana i tautoko nga ngahere nga mau o te moana me te whenua, nana ano tona ake paamu i taunaha kia whiwhi hereni ai hei mau i nga take o Te Tiriti ki te aroaro tonu o te kooti,” hei tā Jones.

E rua hoki āna tūnga i ngā kōwhiringa pōti kawanatanga mō te rohe pōti Māori o Te Taitokerau.

“A Ta Ratima, kihai tana mata i huri I tau ki runga i tetahi iwi kotahi anake.  Engari ki te iti me te rahi.  Na koia tenei te taima kia puta mai ai nga rangatira o nga iwi ki te whakautu i oti i a ia kia whiwhi ai ratou kia rangatira ai tenei wehenga me tana whanau kia taumarumarungia ai,” hei tā Jones.

Ka mahue mai, ko ā rāua ko Ta Kahurangi Emily tamariki. Kaare anō kia tau ngā whakamārama mō tōna tangihanga.