Ka anga whakamua tonu te whakataunga kereme a Tūhoe

Mere McLean
  • Waikato/Te Waiariki

Ka anga whakamua tonu te kereme whakatau o Tūhoe ahakoa ngā whakatau i puta mai i ngā kooti mo Te Upokorehe me ngā whenua rāhui ki Waikaremoana.

I huraina e Te Kāea i tēnei wiki ētahi kereme whakawhiti me te pānga o ērā kereme ki tā Tūhoe. Heoi, ko tā te kaiwhakawhiti kōrero o Tūhoe, ko tā Tamati Kruger, ka ahu te kaupapa nei ki tana panuitanga tuatoru. 

E rua ngā rōpū e tukituki ana ō rātou pānga ki te whakataunga kereme a Tūhoe, e whakapono ana kua whai kaha ā rātou tohe.

Nō te wiki nei ka puta te whakatau a te kōti teitei kia whai reo nui ake ai a Te Upokorehe. A no na tata nei ka puta he whakatau e whakaū ana i te mana o tētahi poari ahu whenua ki Waikaremoana ki o ratou whenua i taua rohe. Engari, kāore he māharahara ō Tamati Kruger o Tūhoe.

Ko tā Tamati Kruger, “ko wērā whenua rāhui i Waikaremoana kei waho i te kereme, ko wērā whenua kei reira e rārangi ana ko wai ngā rangatira o wērā whenua, ko te tino kaupapa na ki te whakarārangi tika nō wai tērā whenua.”

Kua roa a Te Upokorehe e whawhai ana mo to rātou mana whenua, mana moana hoki.  I tēnei wiki i whakaae a kaiwhakawā Joe Williams kia whai wāhi a Te Upokorehe ki te whakatakoto i o rātou kereme ki te rōpū whakamana i te Tiriti o Waitangi.  Ko tā Tūhoe, he pānga ō rātou ki te whanga o Ohiwa, te wāhi e kī ake ana a Te Upokorehe, nō rātou. 

I tēnei wiki i kōrero a Te Kāea ki ngā kaipupuri hea o raro i te poari o Tūhoe Waikaremoana mo ngā whakahaere poraka whenua.  I ngā tau whā tekau i raro kē ēnei whenua i te poari, engari na te kooti i whakatau kia whakahou i ngā kaitiaki.  Ahakoa, i tohengia te whakatau e te kāhui whakahaere o Tūhoe, e Te Uru Taumatua, kua riro kē aua whenua i nga marumarutanga o te poari o Te Roia o Te Whenua.

Ko tā Kruger, “waiho tonu, kia mohiotia, ko wai rātou, nō hea rātou, ana, kia rongo atu tātau he aha o rātou whakaaro mo aua whenua rāhui rā.”

Ko te pānuitanga tuatoru o te pire whakatau o Tūhoe ka tū ki te Pāremata hei te rua tekau o te marama e tū mai nei, ā, ka noho ki te pae hītori, hei ture ki roto i tēnei whenua, ahakoa ngā taupatupatu.