Kaupapa: Kōhanga Reo

Kei te karanga ngā rohe Kōhanga Reo kia whakarerekēhia ngā tikanga whakahaere o te Poari ā motu

Heeni Brown, Te Kāea

E rima marama te ohu mahi o Te Kōhanga Reo, arā Ngā Tuarā Whānui e kimi kōrero ana i ngā whānau o ngā kōhanga o te motu mō te hanganga o tōna taumata whakahaere.

Ki Tūrangawaewae Marae i te rā nei, wherawherahia ai te pūrongo me āna tūtohutanga ki waenganui i ngā whānau ā-rohe.

Ko tā te pūrongo, he tūtohu ki te poari kia whakaoti i ngā whiriwhiringa ki te Karauna mō ngā tūtohutanga o te tirohanga ki te kerēme WAI 2336.

Kia arotakehia te tūtohinga o te poari, e kitea ai he rerekētanga ki tōna hanganga, arā:

- Kia kore e noho tētahi mema hei kai-tiaki, ā mate noa atu.

- Kia whitu ki te tekau mā rua ngā mema ka kōwhiria mai i ngā rohe.

- Kia matatau ai ngā mema ki ngā wheako o te kōhanga reo, o te kai-whakahaere.

- Kia pārongo atu ki te hunga whai pānga ia tau, ia tau. Kia tau mārama ai ngā whakataunga nui.

He tūtohu anō kia noho tonu a Kīngi Tūheitia hei kai-whakaruruhau o Te Kōhanga Reo, ā kia tū pērā hoki a Kahurangi Iritana Tāwhiwhirangi.

Kia whakatūria he Kāhui Rangatira hei ārahi, hei whakahaere hoki i ngā kaupapa whai hiranga, tikanga hoki, ā, kia tohua a Kīngi Tūheitia, a Kahurangi Iritana Tāwhiwhirangi, rātou ko Tākuta Tīmoti Karetu, ko Tākuta Wharehuia Milroy hei mema tuatahi.

Ka tūtohu hoki kia whakatinana te poari i ētahi tikanga e pakari ake ai te mātau o ngā kai-whakahaere me te tautoko i ngā rohe.

Āe mārika, he neke i te ono tekau whārangi te roa o te rīpoata a Ngā Tuarā Whānui e whakaputa ana i āna kitenga, ā ko ngā whakamārama i tae mai ki ahau, nō te tīmatanga o tēnei wiki, ka whai wāhi ai ngā Kōhanga Reo o te motu ki te pānui tuatahi i ngā whāinga.

I te rangi nei, i kōrero ngātahi nga rohe e iwa i tēnei take nei, i runga i te marae o Tūrangawaewae, engari kua aukatia te kuhunga atu o te hunga pāpāho.

Kua takoto te ara whakamua ki te aroaro o ngā whānau, engari kei te pēhea rānei ō rātou whakaaro?

E ai ki a Ruka Broughton o Ngā Tuara Whānui, “Ko ā rātou kōrero, i kohia, nā rātou te kī, kei ā rātou tonu taua kī, nō reira ka mihi atu rā.”

Ko Mataatua-Tauranga Moana tērā i kaha kōkiri i ō rātou nawe mō ngā mahi whakahaere i ngā Kohanga Reo.

I te rā nei, tū takitahi ai rātou mē ō rātou hoa nō ngā Kohanga reo o te motu. 

Hei tā Veronica Edwards, “E tika ana tō rātou ripoata engari ko tāku e tino hiahia nei inaianei kia aro atu tātou ki te kawenata o Te Tarahiti, kei reira te mana na reira koina, ahakoa wēnei hui, ahakoa wēnei nawe ō mātou kei te kawenata te mana.”

Ki tā Lolo Hale, “Taihoa ake nei kia mutu ra ano te whakatau, katahi mātou ka hoki ki te kōrero ki ngā whānau kei te kainga e tatari mai ana koina te tikanga. Ka hoki, ka kōrero ki a rātou. Mā ratou tonu ngā kōrero e whakataungia ka ahu pēhea tātou.”

I oroko mai ai Ngā Tuara Whānui i te tīmatanga o tēnei tau ki Te Hui Taumata o Ngā Kōhanga Reo, ā, i roto hoki i ngā kohikohinga kōrero.

Ā, whai muri i ngā mahi whakatewhatewha i ngā matapae o te whakahaere hē i ngā pūtea me ngā whakaritenga whakahaere hē i puta mai mō Te Pātaka Ōhanga, he kamupene nā Te Poari Matua o te Kōhanga Reo.

Engari ahakoa ēnei matapae kua roa e tāmi ana i te kaupapa o te Kōhanga Reo, kāhore rawa hoki i te whakararu i te whakaaro kia noho mana motuhake.

Hei tā Maanu Paul o Te Kaunihera Māori, “I te urutanga mai o te ture pākeha ki runga i te Māori, ka tīkoki te waka. Ki a au nei whiu atu ki te taha. Kei te mōhio taua, me pēhea te tiaki wa tāua tamariki mē pēhea te atawhai i tō tātou reo, kia puawai mai.”

Ā, e tāria ana ngā whakatau o te motu mā reira e mōhio pēnā rainei ka whakahau tūturutia ai ngā kitenga o Ngā Tuara Whānui.